Xiānrénzhǎng Chá · new.thetea.app

Xiānrénzhǎng Chá (仙人掌茶, xiānrénzhǎng chá — «Tee-palm van die onsterflike») is die enigste tee in die geskiedenis wat persoonlik deur die groot digter Lǐ Bái (李白, Lǐ Bái, 701–762) benoem is. Dit is in 760 deur die monnik Zhōngfú (中孚禅师, Zhōngfú Chánshī) — Lǐ Bái se familieneef aan die Li-familie-kant — in die Boeddhistiese klooster Yùquánsì (玉泉寺, «Jadebron») in die Húběi-provinsie geskep. Die tee het sy naam en onsterflikheid te danke aan ’n gedig wat Lǐ Bái in Nánjīng geskryf het nadat hy dit geproe het: die digter het die tee «Palm van die Onsterflike» genoem vanweë die plat vorm wat soos ’n oop handpalm lyk. Dit is een van die min Chinese groen tee wat volgens die stoom-fiksasie-metode (蒸青, zhēngqīng) vervaardig word — ’n antieke tegniek van stoombehandeling uit die Táng-dinastie, wat in die meeste streke van China lank reeds deur panbrand vervang is.

1. Klassifikasie en Oorsprong:

Tipe: Groen tee (nie-gefermenteer). Behoort tot die gestoomde groen tee (蒸青绿茶, zhēngqīng lǜchá) — ensiemdeaktivering geskied met stoom, nie in ’n pan nie. Volgens vorm — plat, «palmvormig» (掌形, zhǎngxíng).
Kategorie: Produk met nasionale geografiese aanduiding (国家地理标志保护产品, 2015). In 2014 is die produksietegnologie in die Nasionale Register van Immateriële Kulturele Erfenis van die VRC (国家级非物质文化遗产) opgeneem. In 1985 — «Goue Beker» van die Húběi-provinsie (湖北省”金杯奖”). Historiese «gòngchá» (贡茶) van die Míng- en Qīng-dinasties.
Oorsprong: China, Húběi-provinsie (湖北, Húběi), stad Dāngyáng (当阳市, Dāngyáng Shì). Die geografiese aanwysingsone is die hele Dāngyáng-munisipaliteit. Die kern van die terroir is die suidelike helling van die Yùquánshān-berg (玉泉山, Yùquán Shān), die gebied van die Boeddhistiese klooster Yùquánsì en die aangrensende dorpe (玉泉村, 百宝寨村), in die onmiddellike nabyheid van die beroemde Pêrelbron (珍珠泉, Zhēnzhū Quán).
Geografiese koördinate: 111°59′07″—112°09′22″ oosterlengte, 31°14′06″—31°34′53″ noorderbreedte.

2. Geskiedenis en Kulturele Betekenis:

Geskiedenis: Omstreeks 760 (Shàngyuán-tydperk, 上元, Táng-dinastie) het die Boeddhistiese monnik Zhōngfú (中孚禅师), wat tot die Lǐ-stam (李) behoort het — dieselfde afkoms as die digter Lǐ Bái — vars blare van teebosse by die Melkgrot (乳窟洞, Rǔkū Dòng) op die terrein van die Yùquánsì-klooster gepluk en ’n plat tee met ’n ongewone vorm, soos ’n oop handpalm, gemaak.

Zhōngfú het die tee na Nánjīng (金陵, Jīnlíng) gebring en aan sy beroemde familielid — die groot digter Lǐ Bái (李白) — oorhandig. Lǐ Bái het die tee geproe, was beïndruk deur die vorm en smaak, en het dit persoonlik «Xiānrénzhǎng» (仙人掌, «Palm van die Onsterflike») genoem — vanweë die plat vorm wat soos die oop handpalm van ’n Daoïstiese onsterflike lyk. Boonop het Lǐ Bái ’n gedig geskryf wat aan hierdie tee gewy is — «Verse as geskenk, wat die tee “Palm van die Onsterflike” van my neef-monnik Zhōngfú vergesel» (答族侄僧中孚赠玉泉仙人掌茶序). Dit is een van die vroegste en beroemdste tee-gedigte in die Chinese letterkunde. Van daardie oomblik af het die tee ’n naam en literêre onsterflikheid verwerf.

In die Míng- en Qīng-dinasties is Xiānrénzhǎng Chá in die lys van keiserlike skattings (贡茶) opgeneem. Die groot farmakoloog Lǐ Shízhēn (李时珍, Lǐ Shízhēn) het in die «Běncǎo Gāngmù» (本草纲目) aangeteken: «Onder die tee van die Chǔ-ryk is daar die “Palm van die Onsterflike” uit Jīngzhōu» (楚之茶，则有荆州之仙人掌).

In die 20ste eeu: ná dekades van verval is die produksie in 1981 hervat. In 1985 — provinsiale toekenning. In 2014 — tegnologie in die Register van Immateriële Kulturele Erfenis opgeneem. In 2015 — geografiese aanwysingsbeskerming.
Naam:
- «Xiānrén» (仙人) — «onsterflike, hemelwese»: Daoïstiese beeld van ’n wese wat onsterflikheid bereik het.
- «Zhǎng» (掌) — «palm»: beskryf die plat vorm van die teeblaar wat soos ’n oop handpalm lyk.
- Die naam is persoonlik deur Lǐ Bái gegee — die grootste digter in die Chinese geskiedenis. Dit is die enigste bekende geval waar ’n tee sy naam van ’n digter van hierdie formaat ontvang het.
Kulturele betekenis: Xiānrénzhǎng Chá is ’n tee met ’n unieke «literêre paspoort»: Lǐ Bái se gedig het dit van ’n kloosterdrankie in ’n kulturele artefak van wêreldbelang omskep. Die Yùquánsì-klooster is een van die oudste Boeddhistiese tempels in China (gestig in 593), en sy Pêrelbron — ’n beroemde natuurskoon. Stoom-tegnologie (蒸青) — ’n «lewende fossiel» van die Táng-tydperk: presies hierdie metode is in die tyd van Lǐ Bái en Lù Yǔ gebruik, en is later na Japan oorgedra, waar dit die basis vir die produksie van sencha en gyokuro geword het.

3. Botaniese Beskrywing en Grondstof:

Variëteit / Kultivar: Yùquánshān Qúntǐzhǒng (玉泉山群体种) — ’n plaaslike inheemse mediumblaarvariëteit Camellia sinensis var. sinensis van die struiktipe. Die blaar is ellipties, vlesig. Aktiewe groeiperiode — van Maart tot September. Hoë weerstand teen ongunstige toestande. Dit word gekenmerk deur ’n verhoogde vermoë om selenium uit die grond op te neem (硒吸收率较高).
Ploek: Lente — primêr. Vir die topgraad (特级) — een knop met een blaar, «knop langer as die blaar» (芽长于叶). Donserig — oorvloedig, wit. Vir die eerste graad — een knop met een-twee blaartjies. Vir die tweede graad — een knop met twee-drie blaartjies.
Vereistes vir die grondstof: Sagte, eenvormige lote sonder pers blare, sonder plaag- of siekteskade. Verwerking — op die dag van ploek.

4. Terroir en Verbouingskenmerke:

Klimaat: Subtropies, vogtig, moesson. Gemiddelde jaarlikse temperatuur — 16,4°C, jaarlikse neerslag — 1250 mm, relatiewe humiditeit — ≥78%.
Verbouingshoogte: 400–800 meter bo seevlak. Kern — die suidelike helling van die Yùquánshān-berg.
Grond: Geelbruin gronde (黄棕壤) en rooi sandgronde (红砂岩风化沙质土), pH 4,5–6,5. Organiese inhoud — ≥1,5%.
Unieke kenmerke: Bergklowe is voortdurend in wolke en mis gehul. Talle ondergrondse bronne, insluitend die beroemde Pêrelbron (珍珠泉) — helder water, ryk aan minerale. Bosbedekking is 70%, meer as 300 boomsoorte (insluitend lourier en lotus) skep ’n unieke ekosisteem van «hoëberg-wolkwoud» (高山云雾).

5. Produksietegnologie:

Xiānrénzhǎng Chá is een van die min moderne Chinese groen tee wat die stoom-fiksasie (蒸青, zhēngqīng) gebruik — ’n metode waar die blare met warm stoom behandel word, in plaas van in ’n pan gebrand. Hierdie tegnologie is ’n regstreekse erfenis van die Táng-tydperk, die tyd van Lǐ Bái en Lù Yǔ.

Stoom-a-fiksasie (蒸汽杀青 — zhēngqì shāqīng): Teen 100°C, duur — 50–60 sekondes. Die stoom deaktiveer die ensieme oombliklik en bewaar die helder groen kleur maksimaal (锁鲜保”三绿”) — «drie groen»: groen droë blaar, groen infusie, groen teeblaarsel. Dit is juis die stoombehandeling wat die «drie groen» gee — ’n kenmerk wat nie met panbrand-fiksasie bereik kan word nie.
Windverkoeling (扇凉 — shànliáng): Na die stoombehandeling word die blare vinnig met ’n lugstroom afgekoel.
Brand en vorming (炒青做形 — chǎoqīng zuòxíng): Drie stappe:
- Eerste brand (头青): «Skud en verstrooi» (抖散, dǒusàn) — die saamgepakte blare word uitmekaar gehaal.
- Tweede brand (二青): Afwisseling van «skud» en «laat rus» (抖闷结合) — aroma-ontwikkeling.
- Vorming (做形): Die sleuteltegniek — «gryp en druk» (zhuā àn, 抓按) — die meester gryp die blare en druk hulle teen die pan se wand om die kenmerkende plat «palmvormige» vorm (掌形, zhǎngxíng) te gee. Die hele proses is handmatig, met presiese temperatuurbeheer om rooiwording van die blaar te voorkom.
Droog en vormvaslegging (烘干定型 — hōnggān dìngxíng): Teen 70°C tot voginhoud ≤5%.

6. Organoleptiese Eienskappe:

Voorkoms van die droë blaar: Plat, reguit, egalige blare met ’n kenmerkende «palmvormige» vorm (掌形, zhǎngxíng — vorm van ’n oop handpalm). Kleur — helder smarag-groen (翠绿). Oorvloedige silwer dons (显毫). «Drie groen» (三绿, sān lǜ): groen droë blaar, groen infusie, groen blaarsel — die handelsmerk van die stoom-tegnologie.
Aroma van die droë blaar: Skoon, elegante (清香雅淡, qīngxiāng yǎdàn). ’n Ligte «sonnige» noot (日晒气, rìshài qì) — ’n fyn ondertoon wat kenmerkend is vir gestoomde groen tee.
Aroma van die infusie: Skoon, aanhoudend, met ’n delikate groen varsheid. Geen «gebraaide» note nie — die gevolg van stoom-, nie panbrand-fiksasie nie.
Smaak: Vars en sappig (鲜爽, xiānshuǎng), soet (甘, gān), vol (醇厚, chúnhòu), met ’n duidelike terugkerende soetheid (回甘, huígān). Min bitterheid. Die smaak is meer «groen» en «skoon» as dié van panbrand-tee — sonder die kastaiing-neut-note wat kenmerkend is vir «chǎoqīng».
Kleur van die infusie: Sag-groen, helder en deurskynend (嫩绿明亮) — meer intens groen as dié van panbrand-tee, danksy die maksimale behoud van chlorofil tydens die stoombehandeling.
Teeblaarsel: Sagte, eenvormige lote in helder groen — die derde van die «drie groen».

7. Chemiese Samestelling:

Die stoom-tegnologie (蒸青) bewaar die oorspronklike chemiese profiel van die vars blaar maksimaal:

Polifenole (katechiene): Aansienlike inhoud. Stoombehandeling bewaar katechiene in ’n minder geoksideerde vorm as by panbrand.
Aminosure (insluitend L-theanien): Verhoogde inhoud — stoom-fiksasie teen 100°C is sagter op hitte-labiele aminosure as panbrand teen 140–200°C.
Chlorofil: Aansienlik verhoogde inhoud — stoombehandeling bewaar die groen pigment die beste. Dit is juis chlorofil wat die intens groen kleur van die infusie bepaal.
Flavonoïede (黄酮类, huángtóng lèi): Verhoogde inhoud. Navorsing toon dat Xiānrénzhǎng Chá aansienlike aktiwiteit teen griepvirusse en streptokokke het — dié effek word met flavonoïede en chlorogensuur (绿原酸, lǜyuánsuān) verbind.
Chlorogensuur (绿原酸): Verhoogde inhoud — ’n anti-inflammatoriese en antioksidatiewe middel.
Alkaloïede: Kafeïen — matige inhoud.
Vitamiene: Vitamien C (maksimaal bewaar danksy die sagte stoom-fiksasie).

8. Gesondheidsvoordele:

Verkoelende en ontgiftende effek (清热解毒): Tradisionele eienskappe van gestoomde groen tee.
Brongodilaterende werking (止嗽平喘): Tradisionele medisyne skryf aan hierdie tee die vermoë toe om hoes en benoudheid te verlig.
Antioksidatiewe werking: Polifenole + flavonoïede + chlorogensuur — ’n driedubbele antioksidatiewe kompleks.
Bloedsuiker- en lipiedverlagende effek (降血糖血脂): Polifenole en chlorogensuur.
Antivirale werking: Flavonoïede en chlorogensuur onderdruk griepvirusse en streptokokke aansienlik.
Let wel: die genoemde eienskappe is op algemeen beskikbare data gebaseer en is nie mediese aanbevelings nie.

9. Bereidingsmetode:

Watertemperatuur: 85–90°C.
Hoeveelheid tee: 3 g per 150 ml water (verhouding 1:50).
Gerei: Glasbeker of wit porselein gàiwǎn.
Proses:
1. Verhit die gerei, gooi die water weg.
2. Plaas die tee in.
3. Giet water tot 1/3 van die volume, «bevochtig» die tee vir 30 sekondes.
4. Vul aan tot 7/10 van die volume. Eerste trek — 20 sekondes.
5. Vir volgende treksels — verleng met 10 sekondes. Die tee kan 3 maal getrek word.
Opmerking: vars gekoopte tee word aanbeveel om ~2 weke te rus om «vurige bysmaak» te laat verdwyn. Let by beoordeling op die afwesigheid van skimmel — onderskei natuurlike wit dons (白毫) van skimmelkolle (霉斑).

10. Berging:

Dig hou, in ’n donker, droë, koel plek bewaar, weg van vreemde reuke.
Optimaal — yskas teen 0–5°C.
Houdbaarheid — tot 12 maande.
Na oopmaak — binne 1–2 maande gebruik.

11. Prys en Vervalsings:

Xiānrénzhǎng Chá is ’n tee met beperkte produksie: die kern is die terrein van die Yùquánsì-klooster en die aangrensende dorpe. Drie grade (特级, 一级, 二级).

Hoe om vervalsings te vermy:
- Koop by betroubare handelaars met die geografiese aanwysingsmerk van die stad Dāngyáng.
- Beoordeel die vorm: die kenmerkende plat «palm» — ’n unieke vorm wat nie by ander tee voorkom nie. Gekrulde of naaldvormige blare — ’n ander tipe tee.
- Kontroleer die «drie groen»: groen blaar, groen infusie, groen blaarsel. ’n Gelerige infusie — ’n teken van nie-stoom-, maar panbrand-tee.
- Beoordeel die aroma: skoon, delikaat, sonder «gebraaide» note. Kastaiing- of boontjie-aroma — ’n ander tegnologie.
- Let op die prys: verdag laag — ’n teken van vervalsing.

12. Interessante Feite:

Die enigste tee wat persoonlik deur Lǐ Bái benoem is — die grootste digter van die Táng-dinastie, een van die «twee heiliges» van die Chinese digkuns (saam met Dù Fǔ). Lǐ Bái se gedig «答族侄僧中孚赠玉泉仙人掌茶序» is een van die vroegste en beroemdste tee-werke in die wêreldliteratuur.
Die monnik Zhōngfú (中孚禅师) is nie net ’n Boeddhistiese meester nie, maar ’n familielid van Lǐ Bái aan die Lǐ-stam se kant (族侄, «stam-neef»). So is die geskiedenis van die tee ook ’n verhaal van familiebande in die Chinese elite van die 8ste eeu.
Stoom-tegnologie (蒸青) — ’n «lewende fossiel» van die Táng-tydperk. Dit is presies die metode wat in Lǐ Bái en Lù Yǔ se tyd gebruik is. In die 12de–13de eeu is dit na Japan oorgedra en het die basis geword vir die produksie van sencha, gyokuro en matcha. In China self het panbrand (炒青) die stoombehandeling byna oral verdring — maar Xiānrénzhǎng Chá het die antieke metode bewaar.
Lǐ Shízhēn — die skrywer van «Běncǎo Gāngmù», die grootste farmakologiese verhandeling — het Xiānrénzhǎng Chá afsonderlik as «die tee van die Chǔ-ryk» (楚之茶) uitgesonder.
Die Yùquánsì-klooster is een van die oudste Boeddhistiese tempels in China (gestig in 593), en sy Pêrelbron (珍珠泉) is ’n natuurverskynsel waar borrels soos pêrels uit die aarde opborrel.

13. Vergelyking met ander gestoomde (蒸青) en «naamdragende» groen tee:

Ēnshī Yùlù (恩施玉露): Uit Húběi. Ook gestoom (蒸青), ook van Húběi. Yùlù — naaldvormig, met ’n «Japanse» karakter; Xiānrénzhǎng — plat, «palmvormig», met ’n Táng-aura.
Japanese sencha (煎茶, Sencha): Ook gestoom (蒸し製). Maar sencha is meer «maritiem» en op «umami» gerig; Xiānrénzhǎng — meer «skoon» en delikaat, met ’n «sonnige» noot.
Nánjīng Yǔhuā Chá (南京雨花茶): Uit Nánjīng — die stad waar Lǐ Bái die tee sy naam gegee het. Yǔhuā Chá — panbrand, naaldvormig; Xiānrénzhǎng — gestoom, plat. Verskillende tegnologieë, maar — ’n gemeenskaplike Nánjīng-band.
Lóngjǐng (龙井): Ook plat, maar — panbrand (炒青), met ’n uitgesproke boontjie-kastaiing-aroma. Lóngjǐng — «struktureel» en «umami»; Xiānrénzhǎng — meer «skoon», sonder gebraaide note, met die «drie groen» van die stoom-tipe.

14. Vergelyking met ander stoom- (蒸青) en «beroemde» groen tee:

Ēnshī Yùlù (恩施玉露): Uit Húběi. Ook stoom (蒸青), ook van Húběi. Yùlù — naaldvormig, met ’n «Japanse» karakter; Xiānrénzhǎng — plat, «in die vorm van ’n palm», met die aura van die Táng-era.
Japanese sencha (煎茶, Sencha): Ook stoom (蒸し製). Maar sencha is meer «maritiem» en op «umami» gerig; Xiānrénzhǎng — meer «skoon» en delikaat, met ’n «sonnige» noot.
Nánjīng Yǔhuā Chá (南京雨花茶): Uit Nánjīng — die stad waar Lǐ Bái die tee sy naam gegee het. Yǔhuā Chá — panbrand, naaldvormig; Xiānrénzhǎng — stoom, plat. Verskillende tegnologieë, maar — ’n gemeenskaplike Nánjīng-band.
Lóngjǐng (龙井): Ook plat, maar — panbrand (炒青), met ’n uitgesproke boontjie-kastaiing-aroma. Lóngjǐng — «struktureel» en «umami»; Xiānrénzhǎng — meer «skoon», sonder gebraaide note, met die «drie groen» van die stoom-tipe.

Ter afsluiting:

Xiānrénzhǎng Chá is ’n tee waaraan onsterflikheid deur China se grootste digter geskenk is. Toe Lǐ Bái in 760 uit die hande van sy neef-monnik ’n plat groen blaar ontvang het wat soos die handpalm van ’n Daoïstiese onsterflike gelyk het, het hy nie net ’n naam daaraan gegee nie — hy het die tee in die panteon van die Chinese digkuns ingeskryf. Twaalf eeue later word die «Palm van die Onsterflike» steeds op dieselfde helling van die Yùquán-berg, by dieselfde Pêrelbron, volgens dieselfde stoom-tegnologie vervaardig wat in die tyd van die «Tee-kanon» gebruik is. Sy «drie groen» — groen blaar, groen infusie, groen blaarsel — is nie net ’n visuele kenmerk nie, maar ’n tasbare verbinding met die Táng-era: met die tyd toe tee gestoom, nie gebrand is nie, toe digters tee name gegee het en monnike dit geskep het. Vir diegene wat nie net ’n drankie soek nie, maar ’n aanraking met ’n duisendjarige geskiedenis — wag Xiānrénzhǎng Chá, die tee uit die palm van die onsterflike, in sy jade-koppie.